Havza Haber Ajansının muhabirinin bildirdiğine göre Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, Kum’da bulunan İmam Sadık (a.s.) Enstitüsü Camii’nde yeni tahsil yılının ilk ahlâk dersinde yaptığı konuşmada, İmam Seccad’ın (a.s.) Mekârimü’l-Ahlâk Duası’nın kâmil insanın yetiştirilmesindeki önemini ele aldı.
Bu duanın ilahi marifetin geliştirilmesi, güzel ahlâkın kazanılması ve iman ile yakîn derecelerinin yükseltilmesi bakımından değerli bir kaynak olduğunu belirten Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, duanın ilk bölümlerini açıklayarak Hz. Peygamber’e (s.a.a.) salavat getirmenin önemine, yakînin üç derecesine ve takva sahibi insanların özelliklerine değindi.
Mekârimü’l-Ahlâk Duası: Ârif İnsan Yetiştirmeye Yönelik Bir Program
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani şöyle dedi:
“Mekârimü’l-Ahlâk Duası, Sahife-i Seccadiyye’de yer alan, insan üzerinde son derece etkili ve yapıcı olan dualardan biridir. Bu kitapta yirminci dua olarak yer almaktadır. Bu dua çok sayıda önemli konu içermektedir. İnşallah bunları açıklama imkânı bulursak, içerdiği değerli ilahi bilgilerden faydalanabiliriz.
İmam Ali bin Hüseyin (a.s.), Ehl-i Beyt’in (a.s.) insanlar arasında, hatta muhaliflerinin gözünde bile özel bir konuma sahip olduğu bir dönemde yaşadı. Çünkü İmam Hüseyin’in (a.s.) şehadeti, insanların Emevilere ve onların yönetimlerine bakışını son derece olumsuz etkilemişti.
İnsanlar kendi kendilerine şöyle düşünüyorlardı: Bu yönetimler, insanlık ve ahlâk bakımından doğru yoldan ne kadar uzaklaşmış olmalı ki Resulullah’ın (s.a.a.) ailesini böylesine bir şekilde şehit ediyor, şehitlerin başlarını bedenlerinden ayırıyor ve kadınları esir alıyorlar?
Bu olaylar, İslam toplumunun Emevi yönetimine bakışı üzerinde olumsuz bir etki meydana getirmişti. Aslında insanlar Ehl-i Beyt’e (a.s.) yönelmeye başlamış, onların toplum içindeki konumları eskisinden daha fazla dikkat çekmişti.
Elbette Ehl-i Beyt (a.s.), başlangıçtan itibaren ilahi bir makama sahipti. Ancak Kerbelâ olayından sonra halkın onlara gösterdiği ilgi de artmıştı.”
Kerbelâ Olayından Sonra İmam Seccad’ın (a.s.) Toplumdaki Konumu
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, İmam Seccad’ın (a.s.) o dönemde toplumdaki konumunu açıklamak için Hacerülesved’i selamlama hadisesine değinerek şöyle dedi:
“Örneğin, İmam Ali bin Hüseyin (a.s.) Hacerülesved’i selamlamak istediğinde, etrafta büyük bir kalabalık olmasına rağmen insanlar kendisine yol açıyorlardı.
Aynı sırada Hişam bin Abdülmelik de oradaydı. O da Hacerülesved’i selamlamak için kendisine yol açılmasını bekliyordu; ancak insanlar ona yol vermiyordu.
İmam Ali bin Hüseyin (a.s.) geldiğinde ise insanlar kenara çekildi ve İmam Hacerülesved’i selamlayabildi.
Orada bulunanlar Hişam’a bu kişinin kim olduğunu sordular. Ancak Hişam, onu tanımıyormuş gibi davrandı ve kendisini tanımadığını söyledi.
O mecliste bulunan şair Ferezdak, İmam’ı tanıtan şiirler söyleyerek onun toplumdaki yerini etkileyici biçimde dile getirdi. Şu beyit de bunlardan biriydi:
هَذَا الَّذِي تَعْرِفُ الْبَطْحَاءُ وَطْأَتَهُ
وَالْبَيْتُ يَعْرِفُهُ وَالْحِلُّ وَالْحَرَمُ
‘İşte bu, Batḥâ’nın ayak izlerini tanıdığı kişidir. Kâbe onu tanır; Harem bölgesi de Harem dışındaki yerler de onu tanır.’
Ferezdak, bu şiirle İmam Ali bin Hüseyin’in (a.s.) herkesçe bilinen konumunu vurgulamıştı.”
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani sözlerine şöyle devam etti:
“Emevi yönetimi, Süfyanî kolundan ve Yezid döneminden Mervanî koluna geçip Abdülmelik bin Mervan iktidara geldiğinde de İmam Ali bin Hüseyin (a.s.) halk arasında özel konumunu koruyordu. İmam, bu şartlar altında imamet görevini ve mücadelesini sürdürüyordu.”
İmam Seccad’ın (a.s.) Dualar Yoluyla Dinî Bilgileri Yayması
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, İmam Seccad’ın (a.s.) önemli faaliyetlerinden birine değinerek şunları söyledi:
“İmam’ın önemli faaliyetlerinden biri, düzenlediği ve öğrencilerinin kullanımına sunduğu dua külliyatıydı. İmam bu duaları öğrencilerine öğretiyor, öğrencileri de bu bilgileri toplumda yayıyor ve insanlar üzerinde etkili oluyorlardı.
İmam, bu yol aracılığıyla kendi amaçladığı hakikatleri de dile getirebiliyor ve dinî bilgilerin toplumda yayılmasını sağlayabiliyordu.
İmam Seccad’ın (a.s.) dualarının temel hedeflerinden biri, ârif insan yetiştirmektir. Burada ‘ârif’ kelimesiyle çeşitli gruplar arasında kullanılan özel anlamıyla tasavvufî bir kavramı kastetmiyoruz. Gerçek anlamda Allah’ı tanıyan, peygamberleri bilen ve bunun yanında güzel ahlâkla donanmış insanı kastediyoruz.
Bu dua külliyatındaki bütün dualar aynı amaca yöneliktir: Gerçek anlamda ârif bir insan yetiştirmek ve kâmil insanı ortaya çıkarmak.”
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, İmam Seccad’ın (a.s.) o dönemde gerçekleştirdiği bu faaliyetin başlı başına büyük bir hizmet olduğunu, ancak çalışmalarının bununla sınırlı kalmadığını belirterek şöyle dedi:
“İmam Seccad (a.s.) fakirlerle ve ihtiyaç sahipleriyle ilgileniyor, insanların sorularını cevaplıyor ve başka toplumsal hizmetlerde de bulunuyordu. Bunlar, onun hayatına ilişkin rivayetlerde yer alan faaliyetlerdir.”
İmam Seccad (a.s.), Güçlü ve Hizmet Ruhuna Sahip Bir Şahsiyetti
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, İmam Seccad’ın (a.s.) kişiliğinin doğru anlaşılması gerektiğini vurgulayarak şöyle dedi:
“İmam’ın güçsüz veya zayıf bir şahsiyet olduğunu düşünmemeliyiz. Bazen bazı vaizler ‘ateşli hastalığı olan İmam’ gibi ifadeler kullanıyorlar. Ancak bu ifade, İmam’ı güçsüz ve çaresiz biri gibi gösterecek şekilde kullanılırsa uygun değildir.
İmam Seccad (a.s.) güçlü, olgun, kudretli ve dirençli bir şahsiyetti.
Geceleri bir miktar yiyeceği omuzlarına alarak ihtiyaç sahiplerinin evlerine götürürdü. Böyle bir işi güçsüz bir insanın yapması mümkün değildir. Bu davranış, onun gücünü, hizmet anlayışını ve ihtiyaç sahiplerine yardım etme konusundaki hassasiyetini gösterir.
İmam, yaptığı bu işi gösterişten ve kendini insanlara göstermekten uzak bir şekilde gerçekleştiriyordu.”
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani sözlerini şöyle sürdürdü:
“Mekârimü’l-Ahlâk Duası’nı doğru biçimde açıklayıp yorumlayabilirsek, İmam Ali bin Hüseyin’in (a.s.) ahlâkının ve hayat tarzının bir bölümünü dostlarımıza ve dinleyicilerimize aktarabilir, onları bu değerli bilgilerle tanıştırabiliriz.”
Mekârimü’l-Ahlâk Duası’nın Hz. Peygamber’e ve Ehl-i Beyt’ine Salavatla Başlaması
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, konuşmasının devamında Mekârimü’l-Ahlâk Duası’nın ilk cümlesini ele alarak şöyle dedi:
“Bu duanın ilk bölümü şöyledir:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ، وَبَلِّغْ بِإِيمَانِي أَكْمَلَ الْإِيمَانِ، وَاجْعَلْ يَقِينِي أَفْضَلَ الْيَقِينِ، وَانْتَهِ بِنِيَّتِي إِلَى أَحْسَنِ النِّيَّاتِ...
‘Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla. Allah’ım! Muhammed’e ve onun Ehl-i Beyt’ine salât eyle. İmanımı imanın en kâmil derecesine ulaştır. Yakînimi yakînin en üstün derecesi kıl. Niyetimi de niyetlerin en güzeline ulaştır...’
İmam Seccad (a.s.), duasına salavatla başlamaktadır. Nitekim onun dualarının tamamı salavatla başlamıştır.
Burada şu soru ortaya çıkmaktadır: İmam neden duasına salavatla başlamaktadır?
Rivayetlerde, salavat gibi kabul edilmeyen başka bir duanın bulunmadığı, yani salavatın geri çevrilmeyen bir dua olduğu belirtilmektedir. Çünkü Allah Teâlâ salavatı kabul eder. Bir kimse ‘Allah’ım! Muhammed’e ve Muhammed’in Ehl-i Beyt’ine salât eyle.’ dediğinde Allah bu duayı kabul eder.
Rivayetlerde salavatın geri çevrilmeyen bir dua olduğu vurgulanmıştır.
Peki, insan salavat getirdikten sonra Allah’tan kendi ihtiyacını isterse ne olur?
Bir rivayette, insan duasına salavatla başlayıp ardından ihtiyacını dile getirdiğinde Allah’ın şöyle buyurduğu aktarılır:
‘İlk duayı kabul edip ikinci duayı reddetmem uygun olmaz. Çünkü ilk duayı kabul ettim. İlahi şefkat ve rahmetin gereği, ardından gelen duayı da kabul etmemdir.’
Dolayısıyla duanın başında salavat getirmenin özel bir yeri vardır. Salavat, Allah’tan bir istekte bulunmaya hazırlık olabilir. Çünkü insan, rivayetlerde kabul edileceği vurgulanan bir zikirle duasına başlamaktadır.”
Hz. Peygamber’e Salavat ile Diğer Peygamberler Hakkında Kullanılan Kur’anî İfadeler Arasındaki Fark
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, Hz. Peygamber’e (s.a.a.) salavat getirmekle diğer peygamberler hakkında kullanılan ifadeler arasındaki farka değinerek şöyle dedi:
“Bu konuda dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta, Hz. Peygamber’e (s.a.a.) salavat getirilmesiyle diğer peygamberler hakkında kullanılan ifadeler arasındaki farktır.
Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurulur:
سَلَامٌ عَلَى إِبْرَاهِيمَ
‘İbrahim’e selam olsun.’
Yine şöyle buyurulur:
سَلَامٌ عَلَى مُوسَى وَهَارُونَ
‘Musa’ya ve Harun’a selam olsun.’
Ayrıca şu ifade de yer alır:
سَلَامٌ عَلَى إِلْ يَاسِينَ
‘İlyasin’e selam olsun.’
Ancak konu Hz. Peygamber’e (s.a.a.) geldiğinde farklı bir ifadeyle karşılaşırız. Allah Teâlâ şöyle buyurur:
إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ
‘Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber’e salât ederler.’
Bu ayette Allah, kendisinin ve meleklerinin Peygamber’e salât ettiğini bildirmekte, ardından ayetin devamında müminleri de ona salavat getirmeye davet etmektedir.
Dolayısıyla Hz. Peygamber’e (s.a.a.) salavat getirilmesi, diğer peygamberler hakkında kullanılan ifadelerden farklıdır.
Diğer peygamberler hakkında ‘İbrahim’e selam olsun’ gibi ifadeler kullanılırken Hz. Peygamber hakkında Allah, kendisinin ve meleklerinin ona salât ettiğini bildirmekte ve insanlardan da bu ilahi emre uymalarını istemektedir.
Bu durum, Hz. Peygamber’in (s.a.a.) özel konumunu ve bu bakımdan diğer peygamberlerden farklı olan makamını göstermektedir.”
Hz. Peygamber’in Öğrettiği Salavatın Söyleniş Biçimine Vurgu
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, Hz. Peygamber’in (s.a.a.) vefatından sonra salavatın söyleniş biçiminde değişiklikler yapıldığını belirterek şöyle dedi:
“Ne yazık ki Hz. Peygamber’in (s.a.a.) vefatından sonra Emevîler, Mervanîler ve Abbasîler salavatın söyleniş biçimine de müdahale etmiş ve bazı değişiklikler yapmışlardır.
Hz. Peygamber’in (s.a.a.) öğrettiği salavatın söyleniş biçimi Sahih-i Buhârî’de, belki de Sahih-i Müslim’de de nakledilmiştir.
Bu rivayetlerde şöyle anlatılır: İnsanlar Hz. Peygamber’e (s.a.a.) şu soruyu yöneltmişlerdir:
يَا رَسُولَ اللَّهِ، كَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ؟
‘Ey Allah’ın Resulü! Sana nasıl salavat getirelim?’
Hz. Peygamber (s.a.a.) onlara salavatın nasıl getirileceğini şu şekilde öğretmiştir:
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَآلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.
‘Allah’ım! İbrahim’e ve İbrahim’in ailesine salât ettiğin gibi Muhammed’e ve Muhammed’in Ehl-i Beyt’ine de salât eyle. Şüphesiz sen övülmeye layık ve yücesin.’
Bu ifade Sahih-i Buhârî’de nakledilmiştir. Buna göre Hz. Peygamber (s.a.a.), salavatın söyleniş biçimini öğretirken kendi ailesinin adını ve konumunu da açıkça belirtmiştir.
Dolayısıyla Muhammed’e ve Muhammed’in Ehl-i Beyt’ine salavat getirmek, Hz. Peygamber’den (s.a.a.) nakledilen rivayette öğretilen biçimdir.”
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, Ehl-i Sünnet’e ait kitaplarda birçok yerde ‘sallallahu aleyhi ve âlih’ ifadesinin bulunmadığını belirterek şöyle devam etti:
“Mısır’da ve başka bölgelerde basılan kitaplarda genellikle ‘sallallahu aleyhi ve sellem’ ifadesi kullanılmaktadır.
Hatta bazı yerlerde Ehl-i Beyt’in (a.s.) adları anıldığında sahabelerin adları da bunlara eklenmektedir. Örneğin, ‘Allah’ım! Muhammed’e, Muhammed’in Ehl-i Beyt’ine ve ashabına salât eyle’ denilmekte veya ‘Onun Ehl-i Beyt’ine ve ashabına da salât eyle’ ifadesi kullanılmaktadır. Böylece Ehl-i Beyt ile sahabeler aynı ifadede bir araya getirilmektedir.”
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, Ehl-i Sünnet âlimlerinden biriyle yaptığı yazışmaya da değinerek şunları söyledi:
“Katar’da Hacı Şeyh Ali Karadaği adında, yüksek ilmî makama sahip bir fakih bulunmaktadır. Kendisiyle mektuplaştım.
Karadaği, Amerika’nın İran’a karşı yürüttüğü savaş sırasında elli Sünni âlimle birlikte Amerika’ya karşı cihat fetvası veren kişilerden biridir. Böyle bir şahsiyet, ilmî ve dinî bakımdan önemli bir konuma sahiptir.
Karadağ adı hem Azerbaycan’da hem de Irak’ta bulunmaktadır. Benim sözünü ettiğim kişi Iraklıdır.
Ona da bir mektup yazarak bidatlerle mücadele etmesi gerektiğini vurguladım.
Burada sözünü ettiğim bidat şudur: Hz. Peygamber (s.a.a.), kendisine nasıl salavat getirileceği sorulduğunda şu ifadeyi öğretmiştir:
‘Allah’ım! İbrahim’e ve İbrahim’in ailesine salât ettiğin gibi Muhammed’e ve Muhammed’in Ehl-i Beyt’ine de salât eyle. Şüphesiz sen övülmeye layık ve yücesin.’
Ancak bazı kitaplarda ve metinlerde bu ifade farklı biçimlerde aktarılmakta veya Ehl-i Beyt’in adı sahabelerin adlarıyla birlikte zikredilmektedir.”
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani sözlerini şöyle sürdürdü:
“Bana gönderilen cevap mektubunda, görüşümün doğru olduğu ve Hz. Peygamber’den (s.a.a.) bu salavat biçimini nakleden iki sahih rivayetin bulunduğu vurgulanmıştı.
Bu nedenle zamanla söz konusu bidatlerle mücadele etmeli ve Hz. Peygamber’in (s.a.a.) öğrettiği salavat biçimini yeniden canlandırmalıyız.
Bu önemli ve büyük bir meseledir. İnşallah dua ve salavat yoluyla hakkı ifade edeceğiz.
İmam Ali bin Hüseyin’in (a.s.) bütün duaları, hatta Mekârimü’l-Ahlâk Duası ve Merzîyü’l-Ef‘âl Duası bile salavatla başlamaktadır.”
“İmanımı İmanın En Kâmil Derecesine Ulaştır”
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, Mekârimü’l-Ahlâk Duası’nın bir sonraki bölümüne değinerek şöyle dedi:
“İmam Seccad (a.s.), salavatın ardından duasına şöyle devam etmektedir:
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَبَلِّغْ بِإِيمَانِي أَكْمَلَ الْإِيمَانِ
‘Allah’ım! Muhammed’e ve Muhammed’in Ehl-i Beyt’ine salât eyle ve imanımı imanın en kâmil derecesine ulaştır.’
İmam Seccad’ın (a.s.) bu duada Allah’tan istediği ilk şey, imanının kemale ulaşmasıdır.
Bu ifadeden, imanın farklı dereceleri ve mertebeleri olduğu anlaşılmaktadır. İmam, ‘İmanımı imanın en kâmil derecesine ulaştır’ dediğinde imanın bir mertebeden daha yüksek bir mertebeye çıkabileceği ve insanın imanını geliştirmek için çaba göstermesi gerektiği ortaya çıkmaktadır.”
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, imanın derecelerine ilişkin olarak şunları söyledi:
“Genellikle İslam’ın üç temel esasının bulunduğu söylenir: Allah’a, peygambere ve ahirete inanmak. Şöyle ifade edilir:
أُصُولُ الْإِسْلَامِ ثَلَاثَةٌ: الْإِقْرَارُ بِاللَّهِ، وَالْإِقْرَارُ بِالرَّسُولِ، وَالْإِقْرَارُ بِالْمَعَادِ
‘İslam’ın üç temel esası vardır: Allah’ı kabul etmek, peygamberi kabul etmek ve ahireti kabul etmek.’
Bu anlayışı kabul ediyoruz. Ancak bu, imanın başlangıç derecesidir. İman bununla sınırlı değildir.
Daha yüksek bir mertebede ise ‘ve amellere bağlılık’ ilkesi devreye girer. Yani amel de imana eklenmelidir. Amel imanın yanında yer almazsa insanın imanı kuru ve eksik kalır.”
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani sözlerine şöyle devam etti:
“Bazı rivayetlerde, bunlardan biri de Uyûn Ahbâr er-Rıza kitabında yer alan rivayettir, şöyle buyurulmaktadır:
الْإِيمَانُ مَعْرِفَةٌ بِالْقَلْبِ، وَإِقْرَارٌ بِاللِّسَانِ، وَعَمَلٌ بِالْأَرْكَانِ
‘İman; kalple tanımak, dille ikrar etmek ve organlarla amel etmektir.’
Bu rivayet, Uyûn Ahbâr er-Rıza kitabının birinci cildinin 136. sayfasında nakledilmiştir.
Buna göre insan, kalbî bilgi ve marifetin yanında diliyle de imanını ifade etmeli, davranışlarıyla da İslam’ın öğretilerine bağlı kalmalıdır.
İnsan, İslam’ın esaslarına öyle bir şekilde bağlı olmalıdır ki gücünün ve kapasitesinin son sınırına kadar, ayrıntılarda bile dinî emirlere uygun davranmaya çalışmalıdır.”
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani şöyle devam etti:
“İmam Seccad (a.s.) Allah’tan imanını en kâmil dereceye ulaştırmasını istediğinde kastettiği şey yalnızca Allah’ı, peygamberi ve ahireti kabul etmek değildir. İman; kalbî marifette, dil ile ikrarda ve dinin esaslarına uygun davranışlarda kemale ulaşmalıdır.”
Kur’an-ı Kerim’de İman ile Salih Amel Arasındaki Bağ
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, Kur’an-ı Kerim’in iman ile salih amelin birlikte bulunmasına vurgu yaptığını belirterek şöyle dedi:
“Kur’an-ı Kerim, iman ile salih amelin birbirine bağlı olduğunu vurgular ve birçok ayette bu ikisini birlikte zikreder:
إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ
‘Ancak iman edenler ve salih ameller işleyenler başka.’
Bu Kur’anî ifade, iman ile salih amelin birlikte ele alındığını göstermektedir.
İmanın başlangıç derecesi vardır; insanın gelişmesi ve kemale ulaşması için salih amelin de imana eklenmesi gerekir.”
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, şu soruyu gündeme getirdi:
“Peki, bu kadarı yeterli midir? Bir insan Allah’a, peygambere ve ahirete inanır ve dinin emirlerini yerine getirirse imanın en yüksek derecesine ulaşmış olur mu?
Cevap şudur: İmanın başka dereceleri de vardır. İnsan, marifet ve yakîn yolunda ilerleyerek daha yüksek mertebelere ulaşabilir.”
Yakînin Üç Derecesi: İlme’l-Yakîn, Ayne’l-Yakîn ve Hakka’l-Yakîn
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, imanın daha yüksek derecelerini açıklamak için Tekâsür Suresi’ndeki ayetlere değinerek şöyle dedi:
“İmanın daha yüksek mertebelerini anlamak için Tekâsür Suresi’ne bakabiliriz.
Allah Teâlâ bu surede şöyle buyurur:
كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ
‘Hayır! Eğer kesin bilgiyle bilseydiniz, elbette cehennemi görürdünüz.’
Bu ayetler ilme’l-yakîn derecesine işaret etmekte ve yakînin de farklı mertebeleri bulunduğunu göstermektedir.
Dolayısıyla iman yalnızca sözlü ikrar veya görünürdeki bilgi ve davranışlarla sınırlı kalmaz. İnsan, daha derin bir marifete ve yakîne ulaşmak için ilerlemelidir.”
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani sözlerini şöyle sürdürdü:
“İmanın en kâmil derecesi, insanın öyle bir yakîn mertebesine ulaşmasıdır ki bu dünyadayken berzah azabının ve cehennemin hakikatini müşahede edebilsin.
Burada kastedilen, ahiretteki cehennemi görmek değil, berzah âlemine ait cehennemi müşahede etmektir.
Dolayısıyla İmam Seccad’ın (a.s.) imanın en kâmil derecesine ulaşma isteği, insanın iman yolunda ilerlemesi; başlangıç seviyesindeki bilgi ve ikrardan daha yüksek marifet, yakîn ve amel derecelerine yükselmesi anlamına gelir.
İmanın en kâmil derecesi, hakikati öyle bir şekilde idrak eden insanlarla ilgilidir ki onlar bazen bu dünyadayken cehennemin alevlerini ve cennetin nasıl olduğunu müşahede edebilirler.
Bu da imanın derecelerinden biridir; ancak yakînin nihai mertebesi değildir.
Allah Teâlâ Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurur:
كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ
‘Hayır! Eğer kesin bilgiyle bilseydiniz...’
لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ
‘Elbette cehennemi görürdünüz.’
ثُمَّ لَتَرَوُنَّهَا عَيْنَ الْيَقِينِ
‘Sonra onu gözünüzle kesin olarak göreceksiniz.’
Bu ayetler yakînin derecelerine işaret etmektedir.
Âlimler genellikle yakînin üç mertebesi bulunduğunu söylerler: İlme’l-yakîn, ayne’l-yakîn ve hakka’l-yakîn.”
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, bu üç mertebeyi ateş örneğiyle açıklayarak şöyle dedi:
“Ateş hakkında düşünelim. İnsan bazen ateşin alevi olan ve ısı üreten bir şey olduğunu başkalarından duyar. Bu aşamada, duyduğu bilgiler sayesinde ateşin varlığını öğrenir. Buna ilme’l-yakîn denir.
İkinci aşamada insan ateşi yakından görür. Bu mertebeye ayne’l-yakîn denir. Yani insan hakikati kendi gözüyle görür.
Ancak hakka’l-yakîn, bunlardan daha yüksek bir mertebedir. Örneğin insan elini ateşe yaklaştırır ve onun sıcaklığını hisseder. Bu durumda ateşin hakikatini yalnızca duyarak veya görerek değil, doğrudan tecrübe ederek kavrar.
Dolayısıyla ilme’l-yakîn, ayne’l-yakîn ve hakka’l-yakîn, bilgi ve kesinliğin birbirinden farklı üç derecesidir.”
Mekârimü’l-Ahlâk Duası’nda Yakînin En Üstün Derecesini İsteme
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, yeniden Mekârimü’l-Ahlâk Duası’nın ifadelerine dönerek şöyle dedi:
“İmam Seccad (a.s.), Mekârimü’l-Ahlâk Duası’nda şöyle buyurur:
وَبَلِّغْ بِإِيمَانِي أَكْمَلَ الْإِيمَانِ، وَاجْعَلْ يَقِينِي أَفْضَلَ الْيَقِينِ
‘İmanımı imanın en kâmil derecesine ulaştır ve yakînimi yakînin en üstün derecesi kıl.’
İmam burada yalnızca imanının artmasını istemekle yetinmemekte, yakîninin de en üstün mertebeye ulaşmasını Allah’tan dilemektedir.”
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani şöyle devam etti:
“İnsan, iman ve amel yolunda ilerleyerek öyle bir kutsallık, takva ve gece ibadeti derecesine ulaşmalıdır ki gözlerinin önündeki perdeler kalksın ve başkalarının göremediği hakikatleri idrak edebilsin.
Öyle ki bu dünyadayken berzah âlemine ait cehennemin bazı hakikatlerini müşahede edebilsin.”
Hz. Ali’nin (a.s.) Takva Sahiplerini Tasviri: Sanki Cenneti ve Cehennemi Görüyorlar
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, Nehcü’l-Belâğa’daki bir bölüme değinerek şöyle dedi:
“Bir adam, Emirü’l-Müminin Ali’den (a.s.) takva sahiplerini kendisine anlatmasını ister. Hz. Ali, bunun üzerine takva sahiplerinin özelliklerini açıklamaya başlar.
Bu tasvirin bir bölümünde şöyle buyurur:
فَهُمْ وَالْجَنَّةُ كَمَنْ قَدْ رَآهَا فَهُمْ فِيهَا مُنَعَّمُونَ، وَهُمْ وَالنَّارُ كَمَنْ قَدْ رَآهَا فَهُمْ فِيهَا مُعَذَّبُونَ
‘Onlar cennete, onu görmüş kimseler gibi yaklaşırlar; sanki oradadırlar ve nimetlerinden yararlanmaktadırlar. Cehenneme ise onu görmüş kimseler gibi yaklaşırlar; sanki oradadırlar ve azap çekmektedirler.’
Takva sahiplerinin cennet ve cehennem hakkındaki bilgileri ve bunlarla kurdukları manevi bağ öylesine güçlüdür ki sanki onları gözleriyle görmektedirler. Cenneti görürler; cennet ehlinin nimetlerden yararlandığını hissederler. Cehennemi görürler; orada azap çekenlerin durumunu idrak ederler.”
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani sözlerini şöyle sürdürdü:
“Bu ifade, takva sahiplerinin yüksek bir iman ve yakîn mertebesine sahip olduklarını göstermektedir. Bu mertebede gaflet perdeleri kalkar ve insan, normal bakışla görülemeyen hakikatleri idrak eder.
Elbette insanlar olağan şartlarda bu hakikatleri göremezler. Çünkü gözlerinin önünde birtakım perdeler vardır.
Ancak bazı insanlar nefislerini arındırarak ve iman mertebelerinde ilerleyerek bu perdelerin kalktığı bir makama ulaşabilirler.”
İmam Sadık’ın (a.s.) Bir Sahabisi ve Yüksek İtminan Derecesi Hakkındaki Rivayet
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, İmam Sadık’ın (a.s.) samimi dostlarından biri hakkında anlatılan bir olaya değinerek şöyle dedi:
“İmam Sadık’ın (a.s.) samimi dostlarından biri hakkında bir rivayet nakledilmektedir.
Anlatıldığına göre İmam’ın huzurunda ateşle dolu bir tandır bulunuyordu. İmam, dostlarından birine tandırın içine girmesini söyledi.
O kişi hiçbir tereddüt göstermeden ayağa kalktı, tandıra doğru ilerledi ve içine oturdu. Buna rağmen zarar görmedi ve yanmadı.
İnsanı böyle bir davranışa yönelten, onu yüksek bir yakîn derecesine ulaştıran imandır. Bu iman mertebesinde insanın davranışları, alışılmış ve görünürdeki hesaplamalardan farklı olabilir.”
Nefsi Arındırmak ve Bazı Hazlardan Vazgeçmek: İmanı Yükseltmenin Zemini
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, yüksek yakîn mertebelerine ulaşmanın zorluğuna vurgu yaparak şöyle dedi:
“Burada dikkat edilmesi gereken nokta, böyle bir mertebeye ulaşmanın kolay olmadığıdır.
Bu makam; nefsi arındırmayı, gece ibadetini, zorluklara katlanmayı, kişinin kendi isteğiyle bazı şeylerden mahrum kalmayı ve birtakım hazlardan vazgeçmeyi gerektirir.
İnsan, daha yüksek iman ve yakîn derecelerine ulaşabilmek için nefsinin bazı isteklerinden vazgeçmelidir.
Bu nedenle Allah’tan bize böyle bir iman ve yakîn vermesini istemeliyiz. Bu iman, yalnızca iddia ve sözlü ikrar düzeyinde kalmamalı; insanın ruhunun derinliklerine işlemeli ve hayatına, davranışlarına yansımalıdır.”
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, daha sonra Emirü’l-Müminin Ali’nin (a.s.) sözlerinde de yer alan takva sahiplerinin başka bir özelliğine değinerek şu ifadeyi aktardı:
عَظُمَ الْخَالِقُ فِي أَنْفُسِهِمْ، فَصَغُرَ مَا دُونَهُ فِي أَعْيُنِهِمْ
‘Yaratıcı, onların gönüllerinde öylesine yücelmiştir ki O’nun dışındaki her şey gözlerinde küçülmüştür.’
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, bu ifadenin takva sahibi insanların en önemli özelliklerinden birine işaret ettiğini belirterek şöyle dedi:
“Allah’ın azameti onların gönüllerinde ve ruhlarında öylesine büyük bir yer edinmiştir ki dünyevi meseleler, güç ve servet gibi unsurlar, ilahi azamet karşısında eski değerlerini ve görkemlerini kaybeder.
Gerçekten takva sahibi insan, Allah’ın gözünde büyük olduğu, Allah’ın dışındaki her şeyin ise küçük göründüğü insandır.
Emirü’l-Müminin’in (a.s.) ifadesi de tam olarak bu anlamı dile getirmektedir: Allah, takva sahiplerinin gönüllerinde ve ruhlarında yücedir; O’nun dışındaki her şey ise onların gözünde küçüktür.”
Düşmanın Tehditlerine Karşı Direnmek: İlahi Azametin Bir Yansıması
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, Mervanîler döneminden bir olayı aktararak şöyle dedi:
“Mervanîlerin yönetimi döneminde Ziyad bin Ebih Kûfe’de bulunuyordu. Emirü’l-Müminin Ali’nin (a.s.) dostlarından birini öldürmek üzere huzuruna çağırdı.
Adam onun karşısına getirildiğinde şöyle dedi:
‘Efendim bana senin beni bu şekilde öldüreceğini haber vermişti. Ellerimi ve ayaklarımı kesecek, ardından beni darağacına asacaksın.’
Ziyad bin Ebih ise cevap olarak bütün bunları gerçekten yapacağını söyledi.
Bu olayda dikkat çekici olan nokta, adamın düşmanının karşısında bile kendisini bekleyen gelecekten söz etmesi ve efendisinden duyduğu şeyi dile getirmesidir.”
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani şöyle devam etti:
“Bu örneği, takva sahiplerinin gönüllerinde Allah’ın azametinin yer etmesi çerçevesinde değerlendirebiliriz.
Çünkü Allah’ı yüce bilen ve O’nun azametini gönlünde taşıyan bir insan, dünyevi tehditler ve düşmanlarının görünürdeki gücü karşısında korkuya kapılmaz ve sarsılmaz.”
Basiret ve Başkasının Malına El Uzatmamak: Ayetullah Hâirî’den Bir Hatıra
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, merhum Ayetullah Hâirî hakkında anlatılan bir olaya değinerek şöyle dedi:
“Rivayet edildiğine göre merhum Ayetullah Hâirî bir bahçeye gitmişti. Gözleri bahçedeki üzümlere takılmış ve üzüm yemek istemişti.
Durumu fark eden bir kişi, komşunun duvarından geçerek bir miktar üzüm topladı ve onları Ayetullah Hâirî’nin önüne koydu.
Ancak merhum Ayetullah Hâirî bu üzümlerden bir tanesini bile yemedi.
Peki, bunun sebebi neydi?
Bu olayda, onun yakîn ve içsel basiret sahibi olması sebep olarak gösterilmektedir. Yani üzümlerin başka bir kişiye ait olduğunu fark etmiş ve sahibinin izni olmadan onları alıp yemenin caiz olmadığını anlamıştı.
Bizim bakış açımızdan görünen şey yalnızca birkaç salkım üzümdür. Ancak o, meselenin iç yüzüne ve hakikatine dikkat ediyordu.”
Başlangıç Düzeyindeki İmandan Daha Yüksek Yakîn Mertebelerine Doğru Sürekli İlerlemek
Ayetullah el-Uzma Cafer Subhani, konuşmasında ele aldığı konuları şu sözlerle özetledi:
“Dolayısıyla Allah’tan, İmam Ali bin Hüseyin’in (a.s.) Mekârimü’l-Ahlâk Duası’nda istediği gibi bizim imanımızı da en kâmil dereceye ulaştırmasını ve yakînimizi en üstün yakîn mertebesine yükseltmesini dilemeliyiz.
İmam Seccad (a.s.), bu duasıyla bize insanın bulunduğu iman derecesiyle yetinmemesi gerektiğini öğretmektedir.
İnsan daima gelişme, marifet, takva ve yakîn yolunda ilerlemelidir.”
yorumunuz