Havza Haber Ajansı’nın haberine göre İlim Havzaları Genel Müdürü Ayetullah Ali Rıza Arafi, Kum’da İlim, Temeddün ve İrfan Medresesi tarafından düzenlenen İslami ilimlere yönelik akıllı ve bilgi temelli ürünlerin tanıtım töreninde yaptığı konuşmada, bilişsel bilimler ve yeni teknolojiler alanındaki son gelişmelere değinerek şöyle dedi:
“Bugün bir kısmının tanıtımı yapılan bu fikir, yaklaşık 12–13 yıl önce başlatılan daha büyük bir fikrin parçasıdır. Bu proje, özellikle İslami ilimler alanında bilginin sınırlarında yer alan ve uluslararası bir yaklaşıma sahip ilmî bir hareketi temellendirmek amacıyla şekillendi.”
İlim Havzaları Müdürü sözlerine şöyle devam etti:
“Bu hareket başlangıçta Uluslararası Câmiatü’l-Mustafa ve çeşitli havza ile üniversite ilmî merkezlerinde başlatıldı; ancak öngörüldüğü şekilde ilerleyemedik. Buna rağmen hedef doğrultusunda adım adım ilerledik ve bugün diğer kurum ve kuruluşların da iş birliğine şahit oluyoruz.”
Bilişsel Bilimlerdeki Dönüşümler
Anayasa Koruma Konseyi fakihlerinden olan Ayetullah Arafi, bilişsel bilimler alanında önümüzde bulunan dönüşümlere işaret ederek şunları söyledi:
“Bu dönüşümlerin bir kısmı bugün ortaya çıkmış durumdadır; önümüzde ise kuşkusuz ilmî, üniversite ve havza alanındaki çeşitli meseleler üzerinde önemli etkiler bırakacak büyük dönüşümler bulunmaktadır. Bu gelişmeler hem büyük bir fırsat hem de bir tehdit boyutu taşımaktadır.”
İlim Havzaları Yüksek Şurası üyesi olan Ayetullah Arafi sözlerini şöyle sürdürdü: “Bir yandan bu dönüşümler, İslami ilimler ve marifetler alanında büyük dalgalar oluşturabilecek niteliktedir ki bu, İslam toplumu için büyük bir fırsattır. Ancak bu süreçler doğru şekilde yönlendirilmezse ilmî ve dinî sistem için ciddi tehditler de doğurabilir.”
İslami İlimlerin Yeni Teknoloji Dönüşümlerine Etkisi
Ayetullah Arafi, İslami ilimler ile yeni teknolojiler arasındaki karşılıklı etkiye değinerek şöyle dedi:
“Diğer taraftan İslami ilimlerin, İslami mantık ve söylemin; bilişsel bilimler ile akıllı teknolojilerdeki dönüşümler üzerinde etkili olabilmesi yönünde bir beklenti vardır. Bu husus da ilmî ve araştırma planlamalarımızda mutlaka dikkate alınmalıdır.”
İlim Havzaları Müdürü sözlerine şöyle devam etti: “Tüm bu dönüşümler ve planlamalar, Uluslararası Câmiatü’l-Mustafâ’daki benzer hareketlerden esinlenen bir bakış çerçevesindedir. Hedefimiz, bilişsel bilimler ve akıllı teknolojiler alanında dünya çapında faaliyet göstermektir; ancak bu faaliyetler İslami söylem, Ehl-i Beyt düşüncesi (aleyhimüsselâm) ve İslam İnkılabı’nın mantığıyla birlikte yürütülmelidir. Şu anda bu alandaki uluslararası faaliyetlerin büyük bölümü yeni başlamaktadır ve gelecekte bu sahalarda kayda değer ilerlemelere şahit olmayı ümit ediyoruz.”
Akıllı Teknolojilerin İslami İlimlerin Geliştirilmesi ve Yayılmasındaki Etkili Rolü
Ayetullah Arafi, Kum’un İslami ilimler alanındaki ileri konumuna ve akıllı teknolojilerin İslami ilimlerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılmasındaki etkili rolüne işaret ederek şöyle dedi:
“Yüce Rehber’in emri ve yönlendirmesiyle kurulan Nur Araştırma Merkezi, bugüne kadar çeşitli ilmî ve araştırma alanlarında büyük kazanımlar elde etmiştir. Bu merkez, ilmî hareketlerde öncü konumunu sürdürmekte ve farklı alanlardaki faaliyetlerini sürekli olarak genişletmektedir.”
Anayasa Koruma Konseyi fakihlerinden olan Ayetullah Arafi, bilişsel bilimler ve akıllı teknolojiler alanındaki araştırmaların önemine vurgu yaparak şunları ekledi:
“Bu ilmî hareketin temel hedeflerinden biri, yeni teknolojileri İslami araştırmaları ilerletmek için kullanmak ve ayrıca bu alanlarda İslami yaklaşıma ve dinî söyleme dayalı bir kadro yetiştirme ve insan kaynağı oluşturma sürecini başlatmaktır. Bu fikri son yirmi yılda yaşanan bazı gecikmelere rağmen ilk kez açık biçimde dile getiriyorum: Şimdiye kadar gecikmeler olmuş olsa da önümüzdeki yıla kadar bu ilmî hareketin ilk çekirdeğini kurmayı hedefliyoruz.”
Ayetullah Arafi ayrıca bu doğrultuda yürütülen çeşitli çalışmalara değinerek şöyle dedi:
“Hepinizin desteği ve dualarıyla, ümit ediyoruz ki bu ilmî hareket önümüzdeki yıllarda tam anlamıyla şekillenecek ve İslamî ilim ile medeniyetin gelişimine katkı sağlayacaktır.”
Yapay Zekânın İslami İlimlerdeki Temel Eksenleri
Ayetullah Arafi, konuşmasının başka bir bölümünde akıllı teknolojilerin İslami ilimler alanına girişine dair iki bakış açısını karşılaştırarak şöyle dedi:
“Akıllı teknolojiler, İslami ilimler ve maarif alanına girmelidir ki bu yeni araçlardan yararlanırken mevcut tehdit ve fırsatlar eş zamanlı olarak tespit edilip yönetilebilsin. Bu çerçevede hem havza mensupları hem de üniversite çevreleri tarafından dikkatle ele alınması gereken bazı önemli eksenler bulunmaktadır.”
İlim Havzaları Müdürü, akıllı teknolojilerin İslami ilimler alanına girişine dair incelenmesi gereken altı temel eksenden ilkini şöyle açıkladı:
Birinci eksen: Akıllı teknolojiler ile İslam’ın temel kaynak ve metinleri
“Yapay zekânın İslami ilimler alanına girişindeki en önemli alanlardan biri, başta Kur’ân-ı Kerîm ve Hz. Peygamber’in (s.a.a.) sünneti olmak üzere temel metinlerin incelenmesi ve analizidir. Bu alan, İslami ilim ve düşünce ufkunda yeni perspektifler açabilecek niteliktedir.”
İkinci eksen: Akıllı teknolojiler ve ikincil kaynaklar ile metinler
“Temel kaynaklara dayanarak binlerce felsefî, kelâmî, hadis, tefsir ve fıkıh eseri ortaya çıkmıştır. Bu külliyatın, akıllı teknolojilerden yararlanılarak analiz edilmesi ve incelenmesi gerekmektedir.”
Üçüncü eksen: Akıllı teknolojiler ve İslami ilimler
“Akıllı teknolojiler; felsefe, kelâm, tefsir ve İslam fıkhının geliştirilmesinde kilit rol oynayabilir ve ilmî araştırmaları daha güncel ve verimli hâle getirebilir.”
Dördüncü eksen: Akıllı teknolojiler ve İslami düşüncenin insan hayatında uygulanması
“Büyük meydan okumalardan biri, İslami düşüncenin insanın bireysel ve toplumsal hayatına uyarlanmasıdır. Akıllı teknolojiler, İslami ilkelerin uygulanmasına yönelik yeni modeller sunabilir.”
Beşinci eksen: Akıllı teknolojiler ve İslami söylemin İran’da ve dünyada yaygınlaştırılması
“Bu teknolojilerin İslami ilimlerin tebliğ ve tanıtımında kullanılması; söylem inşasına ve uluslararası kültürel etkileşime katkı sağlayabilir.”
Altıncı eksen: Akıllı teknolojiler ve İslam tarihi ile medeniyeti
“Yapay zekâ, İslam tarihinin ve medeniyetinin korunması ve tanıtılmasında etkili bir rol üstlenebilir; bunu yeni nesillere aktarmada önemli katkılar sunabilir.”
Ayetullah Arafi sözlerini şöyle sürdürdü: “Bu eksenler, farklı alanlardaki araştırmacı ve ilim adamlarının sürekli çabasını ve kolektif iş birliğini gerektirmektedir. Akıllı teknolojilerden yararlanarak İslami ilimleri yeni bir seviyeye taşımalı ve çağımız insanına İslami maarifi daha iyi anlama yolunda yardımcı olmalıyız.”
Havzada Yeni Disiplinlerin Oluşumu
Ayetullah Arafi, özellikle sanal ortam, bilişsel bilimler ve yapay zekâ alanlarında havzada ortaya çıkan yeni disiplinlere değinerek şunları vurguladı: “Bu alanların her biri, önünde yeni ve zorlu bir dünya barındırmaktadır. İstenen hedeflere ulaşabilmek için çeşitli alanlarda yeni disiplinlerin inşa edilmesi ve derinlikli çalışmaların temellendirilmesi gerekmektedir.”
Havzada Uzmanlık Alanlarının Tamamlanması ve Genişletilmesinin Gerekliliği
İlim Havzaları Yüksek Şurası üyesi, yeni alanlarda uzmanlık disiplinlerinin kurulması ve geliştirilmesi konusuna değinerek şöyle dedi: “Hüccetü’l-İslâm ve’l-Müslimîn Behrami ve çalışma arkadaşları bu doğrultuda büyük emek sarf etmişlerdir. Yaklaşık üç veya dört yıl önce nihai hâline getirilen alanlarda, çalışmalar hızlı bir şekilde ilerlemiştir. Bu alanlardan biri de ‘Din ve Sanal Ortam’ disiplinidir ve şu anda tamamlanma ve geliştirilme sürecindedir.”
İlim Havzaları Müdürü sözlerine şöyle devam etti: “‘Din ve Sanal Ortam’ ile ‘Din, Bilişsel Bilimler ve Yapay Zekâ’ gibi alan ve eğilimler, havzanın uzmanlık sistemi içerisinde sağlam biçimde temellendirilmiştir ve şu ana kadar bu alanlarda üç dönem öğrenci kabulü gerçekleştirilmiştir. Bunlar son derece önemli ve değerli adımlardır.”
Uzman ve Aktif Talebelerin Kazandırılması Yönündeki Olumlu Adımlar
Ayetullah Arafi, bu alanlarda aktif ve yetenekli talebelerin varlığına işaret ederek şöyle dedi: “Bu toplantılara defalarca katıldım ve gerçekten bu alanlardaki talebelerin çaba ve çalışmalarını görmekten büyük memnuniyet duydum. Bu talebeler, havzanın geleceği açısından son derece gerekli ve önemli olacak alanlarda araştırma ve çalışma yürütmektedirler.”
İslami İlimlerin Etkili Merkezi: Kum
Ayetullah Arafi, konuşmasının devamında Kum'u İslami ilimler alanındaki en büyük ilmî ve kültürel merkezlerden biri olarak nitelendirerek şöyle dedi:
“Kum, İslami ilimlerin etkili bir merkezidir. Havzaların bin yıllık tarihinde bu denli büyüklük, çeşitlilik ve bakış açısı zenginliğine sahip başka bir havza olmamıştır.”
Ayetullah Arafi, İslam İnkılabı’nın ve şehitlerin pak kanının bu ilmî havzaların oluşumundaki rolüne işaret ederek şunları ekledi:
“İslam İnkılabı’nın bereketi, şehitlerin kanı ve İran milletinin mücadelesi, bu büyük ve seçkin ilmî havzaların oluşmasına vesile olmuştur. Bu havza, tarihinde güçlü ve parlak yönlere sahip olduğu gibi daha fazla dikkat edilmesi gereken bazı meydan okumalar ve ihtiyaçlarla da karşı karşıyadır.”
Bilişsel Bilimler ve Akıllı Teknolojilerdeki Dönüşümlere Dikkat Edilmesinin Gerekliliği
Ayetullah Arafi ayrıca vurguladı: “Özel dikkat gerektiren önemli alanlardan biri, bilişsel bilimlerdeki dönüşümler ve akıllı teknolojilerdir. Bugün bu teknolojiler artık yalnızca birer araç değildir; düşünce ve fikir alanında aktif unsurlardır ve düşünme ile karar alma süreçlerinde etkili rol oynamaktadırlar. Bizim bu dönüşümlere hızla uyum sağlamamız ve onlardan yararlanmamız gerekir.”
İlim Havzaları Genel Müdürü sözlerine şöyle devam etti: “Yapay zekâ ve akıllı teknolojiler bugün karar alma ve düşünce süreçlerinde temel bir rol üstlenmektedir. Biz de ilmî ve dinî alanlarımızda bu yeni araçlardan mutlaka istifade etmeliyiz.”
İslami Yaklaşımla Yapay Zekâ Çalışmalarında Ciddi Bir Dönüşüm İhtiyacı
Ayetullah Arafi, akıllı teknolojiler ve yapay zekânın artan önemine dikkat çekerek, ilmî çevrelerin ve dinî-ilmî kurumların bu alanda aktif hâle gelmesinin zorunluluğunu şu sözlerle vurguladı:
“Yapay zekâ ve bilişsel bilimler alanındaki bu altı eksenin rehberliği ve yönlendirilmesi, yalnızca yüksek hassasiyet ve dikkat gerektirmekle kalmaz; sorumluluğu da sadece ‘Nur Araştırma Merkezi’ ve benzeri belirli kurumlarla sınırlı tutmaz. Bu görev, kolektif bir şekilde bütün ilmî camia ve dinî-ilmî kurumlar tarafından üstlenilmelidir.”
Ayetullah Arafi, sözlerinin devamında İslami ilimlerde akıllı teknolojilere dair ihtiyaçların ikinci boyutuna işaret ederek şunları ekledi:
“Bu bölüm, ilk kısımda zikredilen altı eksenden ayrıdır. Hâlihazırda, hazırlık aşamasındaki disiplinlere yönelik yaklaşık yedi veya sekiz araştırma projesi yürütülmektedir. Bu projeler; İslami mantık çerçevesinde yapay zekâ felsefesi, yapay zekâ ve bilişsel bilimler bağlamında İslam hikmeti ile akıllı teknolojiler gibi alanlarda sürdürülmektedir.”
Kelâm ve Yapay Zekâ Teolojisi Alanındaki Projeler
Anayasa Koruma Konseyi fakihlerinden olan Ayetullah Arafi, İslam kelâmı ve yapay zekâ teolojisi alanındaki projelere de değinerek şöyle dedi: “Bu alanlarda kayda değer çalışmalar yürütülmektedir. Özellikle havzaların Şüphelere Cevap Merkezi’nde çeşitli kitaplar yayımlanmış, çalışma arkadaşlarımız bu sahada büyük çaba sarf etmişlerdir. Bununla birlikte, bu eksenlerde daha hızlı ilerlememiz gerektiğine inanıyoruz.”
İlim Havzaları Yüksek Şurası üyesi, yapay zekâ fıkhı ve hukuku konusuna ilişkin olarak da şunları söyledi: “Havzanın değerli girişimlerinden biri olan ‘Çağdaş Fıkıh Ofisi’, Ayetullah Huseyni Buşehri yönetiminin son dönemlerinde çalışmalarına başlamış; bugün bu bürodan 50 eser yayımlanmıştır. Ayrıca 20 ila 30 cilt de basım aşamasındadır. Bu külliyat içerisinde özellikle yapay zekâ bölümü, bilhassa yapay zekâ fıkhı özel bir ilgi görmüştür. Hüccetü’l-İslâm Müfidi de bu alanda çalışmalar yapmış olup, eserlerinden birkaç cilt yakında yayımlanacaktır.”
Yapay Zekâ Etiği
Ayetullah Arafi, konuşmasının devamında yapay zekâ ahlakı ve bunun İslam medeniyeti ile İslam İnkılabı söylemindeki yerine değinerek şöyle dedi: “Akıllı teknolojiler ve yapay zekâ alanında yüksek lisans ve doktora düzeyi için özel bir ders programı hazırlanmaktadır ve ümit ediyoruz ki yakında uygulamaya konulacaktır. Bu ders programları, bilgi sınırlarında uzman ve güncel donanıma sahip bireyler yetiştirmeyi amaçlayan on özel dersten oluşmaktadır. Bu kişiler, çağdaş bilime hâkim olmanın yanı sıra, bu alanlara İslami bakış açısıyla da yaklaşabileceklerdir.”
Kum’daki İlmî ve Araştırma Dönüşümleri
İlim Havzaları Müdürü, Kum eyaletindeki ilmî ve araştırma dönüşümlerinin önemine ve bunun İslam dünyasındaki özel rolüne işaret ederek şöyle dedi:
“Kum Valisi de yapay zekâ alanında birkaç konuyu yakından takip etmektedir ve hâlihazırda eyalette yapay zekâ ile ilgili çeşitli alanlarda önemli çalışmalar yürütülmektedir.”
Ayetullah Arafi vurguladı: “Kum, ilmî ve dinî bir merkez olarak küresel ölçekte seçkin bir rol üstlenebilir. İslami ve beşerî ilimler alanında Kum’da mevcut olan kapasite yalnızca ülke için değil; İslam dünyası ve hatta tüm dünya için faydalı olabilecek niteliktedir.”
Anayasa Koruma Konseyi fakihlerinden olan Ayetullah Arafi sözlerini şöyle sürdürdü:
“Kum’daki öğrenciler, talebeler ve hocalar en iyiler arasındadır ve farklı ilmî alanlarda büyük yeteneklere sahiptirler. Bu değerli kişiler Kum’da, İran’da ve İslam dünyasında ilmî ve kültürel dönüşümler doğrultusunda önemli adımlar atmışlardır.”
Ayetullah Arafi ayrıca hoca ve öğrencilerin ilmî ve araştırma altyapılarının oluşturulmasındaki etkili rolüne değinerek şunları ekledi: “Bugün bu kişilerin birçoğu asgari imkânlarla faaliyet göstermekte ve çok sayıda ilmî ve araştırma projesinde görev almaktadır. Başka yerlerde birçok fırsata sahip olmalarına rağmen, bir görev bilinciyle Kum’da çalışmayı tercih etmektedirler. Bu da yapılan çalışmaların yüksek değerini göstermektedir.”
Eğitim ve Araştırma Alanlarında Altyapıların Güçlendirilmesinin Gerekliliği
Ayetullah Arafi, Kum'da eğitim, araştırma merkezleri ve uzman insan kaynağı yetiştirme alanlarında altyapının güçlendirilmesinin önemine değinerek şöyle dedi:
“Bu alandaki uzun vadeli hedeflere ulaşabilmek için donanımsal ve yazılımsal altyapılara yatırım yapılması gerekmektedir. Ülkedeki ilmî merkezler ve ilgili kurumlar, Kum’un ilmî ve kültürel gelişimi doğrultusunda gerekli planlamaları yapmalıdır.” Olası riskler ve zarar ihtimallerine ilişkin bakış açılarına da temas ederek şunları ifade etti: “Bu alanlara giriş, büyük fırsatların yanı sıra kendine özgü bazı meydan okumalar ve riskler de barındırabilir. Bu dönüşümleri dikkat ve doğru yönetimle yönlendirmeliyiz. Yeni araçların İslami ilimler alanına ilk girişinde var olan kaygılar, uygun planlama ve basiretli yönetimle bu sürecin sağlıklı şekilde yönlendirilebileceğini göstermektedir.”
İlim Havzaları Müdürü, konuşmasının devamında ülkedeki tüm kurum ve kuruluşların Kum’daki ilmî ve dinî altyapının güçlendirilmesi ve geliştirilmesi için iş birliği yapmasının önemini vurgulayarak şöyle dedi: “Bu ilmî hareketler yalnızca ülke için değil, küresel toplum için de faydalı olacaktır ve şüphesiz yakın gelecekte olumlu sonuçlarına şahit olacağız.”
Cihat ve İlmî Disiplinin Örnek Hocası
Ayetullah Arafi, büyük hocalarından merhum Cevat Tebrizi’yi anarken şöyle dedi: “Gençlik yıllarımda, özellikle perşembe ve cuma günleri sık sık evine giderdim ve kütüphanesinde yalnız otururdum. Yanımda kendi notlarımı götürürdüm, o sırada hocam büyük bir titizlik ve zekâ ile bunları inceler ve derin, etkili rehberliklerde bulunurdu. Özellikle yaz aylarında, belgeleri düzenlemek ve ilmî sistemlerini oluşturmak için ne kadar emek harcadığını gözlemler, bu çabayı cihadî bir ilmî çalışma ve titizlik örneği olarak alırdım.”
Anayasa Koruma Konseyi fakihlerinden olan Ayetullah Arafi sözlerini şöyle sürdürdü:
“Şimdi, yeni şartlar altında ümit etmeliyiz ki genç nesiller de aynı şekilde zekâ, inovasyon ve ilmî cihat ruhuyla, yeni ilmî alanlara girerek köklü dönüşümler yaratacaklardır.”
İlim Havzaları Müdürü, alanlar arası iş birliğine de dikkat çekerek şunları ekledi:
“Şu anda, havza ile üniversiteler arasındaki bağlantının temel alanlarından biri yalnızca beşerî ilimler değil; bilişsel bilimler ve akıllı teknolojiler gibi yeni disiplinlerdir. Bu alanlar, İlim, Temeddün ve İrfan Medresesi’nde yürütülen çabaların da bir parçası olarak şekillenmektedir.”
Ayetullah Arafi, konuşmasını şöyle tamamladı: “Bu dönüştürücü yolculuğun devamı için, havza ve üniversitedeki tüm ilmî aktörlerin dayanışma ve iş birliği içinde çalışarak bu alanda yeni başarılar elde etmeleri gerekmektedir.”
yorumunuz