Havza Haber Ajansı’nın aktardığına göre "İdeal Topluma Doğru” başlıklı Mehdeviyet konuları serisi, İmam Mehdi’nin (Allah zuhurunu yakınlaştırsın) öğretilerini ve maarifini yaymak amacıyla siz değerli okuyuculara sunulmaktadır.
Ehl-i Sünnet Kaynaklarında Mehdeviyet
Mehdeviyet inancı ve Hz. Mehdi’nin (a.f.) zuhuru düşüncesi, bazı kimselerin zannettiğinin aksine yalnızca Şia’ya özgü değildir. Bilakis bu inanç, Hz. Peygamber’in (s.a.a.) müjdelerine dayanarak bütün İslam mezhep ve ekolleri arasında yerleşmiş olan İslami inançların önemli bir parçasıdır.
İslamî inançlar alanında, kendisine bu derece önem verilmiş konuların sayısı oldukça azdır.
Hz. Mehdi (a.f.) ile ilgili hadisler, Ehl-i Sünnet’in birçok meşhur hadis ve tarih kaynağında da yer almaktadır. Bu eserlerin çoğunda Hz. Mehdi’nin (a.f.) özellikleri ve hayatı, zuhur alametleri, zuhur edeceği yer, kendisine yapılacak biat, yardımcılarının sayısı ve bunun gibi birçok konu ele alınmıştır.
Tarih boyunca Müslümanlar arasında yaygın olan kanaat şudur ki: Ahir zamanda Ehl-i Beyt’ten bir kişi ortaya çıkacak, adaleti hâkim kılacak, Müslümanlar ona tabi olacak ve o, İslam beldeleri üzerinde hâkimiyet kuracaktır. Onun adı Mehdi olacaktır.
İbn Haldun şöyle demektedir: “Müslümanlar arasında tarih boyunca meşhur olan görüş şudur ki, ahir zamanda Ehl-i Beyt’ten bir kişi ortaya çıkacak, dini güçlendirecek, adaleti yayacak, Müslümanlar ona uyacak ve o, İslam ülkelerine hâkim olacaktır. Onun adı Mehdi’dir.” (Abdurrahman İbn Haldun, Mukaddimetü’l-İber, s. 245)
Bununla birlikte, az sayıdaki bazı kişiler Mehdeviyet inancının aslını kabul etmekten kaçınmış, zayıf delillere dayanarak onu inkâr etmeye çalışmış ve bu inancı yalnızca Şiî düşünceye ait bir görüş olarak göstermeye çalışmışlardır.
Ehl-i Sünnet’in hadis kaynaklarına göz atıldığında, Mehdeviyet konusunun bu kaynaklarda da geniş şekilde ele alındığı açıkça görülmektedir. Ehl-i Sünnet kaynaklarında dağınık hâlde bulunan çok sayıdaki rivayetin yanı sıra, Sünnî âlimler tarafından özellikle Hz. Mehdi (a.s.) hakkında müstakil hadis eserlerinin kaleme alınmış olması, Mehdeviyet inancının onların nezdindeki yüksek konumunu göstermektedir.
Ehl-i Sünnet kaynaklarında Mehdeviyetle ilgili metinler iki gruba ayrılabilir:
1. Genel Kaynaklar
Bu eserlerde Mehdeviyet konusu, diğer birçok mesele gibi uygun yerlerde ele alınmıştır. Bu kaynaklarda Hz. Mehdi’nin (a.f.) Hz. Peygamber’in (s.a.a.) Ehl-i Beyt’inden olması, Hz. Ali (a.s.) ve Hz. Fâtıma’nın (s.a.) soyundan gelmesi, özellikleri, hayatı ve yaşayışı, zuhuru ve kuracağı yönetim gibi konulara dair rivayetler yer almaktadır.
Hz. Mehdi (a.f.) ile ilgili rivayetlerin daha yoğun biçimde nakledildiği bazı önemli eserler şunlardır:
el-Musannef (Abdürrezzâk)
Bu eser, Abdürrezzâk b. Hemmâm es-San‘ânî‘nin (ö. 211 h.) kaleminden çıkmıştır. Müellif eserinde “Bâbü’l-Mehdî” başlıklı özel bir bölüm açmış ve burada ondan fazla hadis nakletmiştir. Bu bölümün ardından “Eşrâtü’s-Sâa (Kıyamet Alametleri)” başlığı altında başka konulara yer vermiştir.
Bu eser, Ehl-i Sünnet arasında Hz. Mehdi’ye (a.f.) dair hadisleri düzenli ve sistematik biçimde bir araya getiren ilk kitap olarak kabul edilmektedir.
Kitâbü’l-Fiten
Bu eser, hadis hâfızı Ebû Abdullah Nuaym b. Hammâd el-Mervezî’ye (ö. 229 h.) aittir. Müellif, eserinde Hz. Mehdi (a.f.), onun sıfatları, özellikleri ve döneminde meydana gelecek olaylar hakkında çok sayıda rivayet nakletmiştir.
Yazar, genel olarak ahir zaman fitneleriyle ilgili konuları on bölüm hâlinde düzenlemiştir. İlk dört bölümde rivayetlerde geçen olaylar ve fitneler ele alınırken, Hz. Mehdi’ye (a.f.) ilişkin rivayetlerin büyük bölümü beşinci bölümden itibaren ve sonraki bölümlerde aktarılmıştır.
el-Musannef fi’l-Ehâdîs ve’l-Âsâr
Bu eserin müellifi, hadis hâfızı Abdullah b. Muhammed b. Ebî Şeybe el-Kûfî’dir (ö. 235 h.). Müellif, kitabının 37. bölümünde “el-Fiten” başlıklı bir kısım oluşturmuş ve burada Hz. Mehdi (a.f.) ve onunla ilgili konular hakkında çeşitli hadisler nakletmiştir.
Bu hadislerin bazılarında Hz. Mehdi’nin (a.f.) adı açıkça zikredilmektedir. Rivayetlerde; Hz. Mehdi’nin (a.f.) nesebi ve ahlâkî özellikleri, hükümranlık süresi ve ömrü, zuhur öncesindeki şartlar, zuhur alametleri ve zuhur döneminin özellikleri gibi konular ele alınmaktadır.
Müsned-i Ahmed
Ahmed b. Hanbel Ebû Abdullah eş-Şeybânî (ö. 241 h.), Ehl-i Sünnet’in dört büyük mezhep imamından biridir. O, Müsned adlı eserinde Hz. Mehdi (a.f.) hakkında çok sayıda ve çeşitli hadis nakletmiştir.
Bu hadisler daha sonra el-Beyân fî Ahbâri Sâhibi’z-Zamân adlı eserle birlikte “Ehâdîsü’l-Mehdî min Müsnedi Ahmed b. Hanbel” adı altında yayımlanmıştır.
İlk dönem hadis kaynakları arasında, Hz. Mehdi (a.f.) konusunda en fazla hadis nakleden eserlerden biri Müsned-i Ahmed’dir.
Sünen-i İbn Mâce
Muhammed b. Yezîd Ebû Abdullah el-Kazvînî (ö. 275 h.), Ehl-i Sünnet’in tanınmış hadis âlimlerinden biridir. Onun Sünen adlı eseri, meşhur Kütüb-i Sitte (Altı Sahih Kitap) arasında yer almaktadır.
Müellif, eserinin Kitâbü’l-Fiten bölümünde, “Bâbu Hurûci’l-Mehdî” (Mehdi’nin Zuhuru Bölümü) başlığı altında Hz. Mehdi’ye (a.f.) dair hadisleri toplamıştır.
Sünen-i Ebû Dâvûd
Bu eser de Ehl-i Sünnet’in Kütüb-i Sitte‘sinden biridir ve Süleyman b. el-Eş’as Ebû Dâvûd es-Sicistânî (ö. 275 h.) tarafından kaleme alınmıştır.
Ebû Dâvûd, eserinde “Kitâbü’l-Mehdî” başlığı altında müstakil bir bölüm ayırmış ve Hz. Mehdi (a.f.) ile ilgili hadisleri burada toplamıştır.
Sünen-i Ebû Dâvûd’da yer alan hadisler, Ehl-i Sünnet nezdinde Mehdeviyet konusunda başvurulan önemli kaynaklardan biri kabul edilmektedir.
el-Câmiu’s-Sahîh
Bu eser, Ehl-i Sünnet’in Kütüb-i Sitte (Altı Sahih Kitap) arasında yer almakta olup, Muhammed b. Îsâ Ebû Îsâ et-Tirmizî es-Sülemî (ö. 279 h.) tarafından kaleme alınmıştır.
Bu hadis külliyatında Hz. Mehdi (a.f.) ile ilgili hadislerin sayısı fazla olmamakla birlikte, rivayetlerin sağlam senetlere sahip olması sebebiyle büyük önem taşımaktadır. Bu hadisler, Hz. Mehdi’nin (a.f.) şahsiyeti hakkında kapsamlı ve değerli bilgiler içermektedir.
el-Müstedrek ale’s-Sahîhayn
Bu eser, Muhammed b. Abdullah Ebû Abdullah el-Hâkim en-Nîşâbûrî’ye (ö. 405 h.) aittir.
Müellif, Hz. Mehdi (a.f.) ile ilgili hadisleri özellikle Kitâbü’l-Fiten ve’l-Melâhim bölümünde özel bir başlık altında, ayrıca kitabın çeşitli yerlerinde dağınık şekilde nakletmiştir.
Bu rivayetlerde Hz. Mehdi’nin (a.f.) nesebi, fizikî özellikleri, zuhur öncesindeki şartlar, zuhur olayı ve bununla ilgili çeşitli meseleler ele alınmıştır.
Kenzü’l-Ummâl fî Süneni’l-Akvâl ve’l-Ef‘âl
Bu eserin müellifi Alâüddin Ali el-Müttakî b. Hüsâmeddin el-Hindî’dir (ö. 975 h.).
Kenzü’l-Ummâl, Ehl-i Sünnet’in en meşhur ve en kapsamlı hadis derlemelerinden biri olarak kabul edilmektedir. Müellifin ayrıca Hz. Mehdi (a.f.) hakkında el-Burhân fî Alâmâti Mehdiyyi Âhiri’z-Zamân adlı müstakil bir eseri de bulunmaktadır.
El-Müttakî, Kenzü’l-Ummâl’da yer alan dağınık rivayetlerin yanı sıra, “Hurûcü’l-Mehdî” (Mehdi’nin Zuhuru) başlıklı özel bir bölüm açmış ve burada çeşitli kaynaklardan onlarca hadis nakletmiştir.
2. Hz. Mehdi’ye (a.f.) Özgü Hadis Kitapları
Ehl-i Sünnet âlimleri de Şiî âlimler gibi Mehdeviyet rivayetlerinin çeşitli hadis kitaplarında bulunmasıyla yetinmemiş; Hz. Mehdi (a.f.) hakkında müstakil eserler kaleme almışlardır.
Bu değerli eserlerden bazıları şunlardır:
Erbaûn Hadis
Ebû Nuaym el-İsfahânî (ö. 420 h.), Ehl-i Sünnet’in tanınmış âlimlerinden olup çok sayıda eser kaleme almıştır. Onun Erbaûn Hadis adlı eseri günümüze ulaşmamıştır. Ancak Ali b. Îsâ el-İrbilî, Keşfü’l-Ğumme fî Ma‘rifeti’l-Eimme adlı eserinde bu kitabın içeriğini nakletmiştir.
İrbilî, hadisleri aktarmadan önce şöyle demektedir: “Ebû Nuaym el-İsfahânî’nin Hz. Mehdi (a.f.) hakkında topladığı kırk hadisi, onun naklettiği şekliyle eksiksiz olarak burada aktardım.”
el-Beyân fî Ahbâri Sâhibi’z-Zamân (a.s.)
Bu eser, Ebû Abdullah Muhammed Gencî eş-Şâfiî’ye (ö. 658 h.) aittir.
Müellif bu kitapta Hz. Mehdi (a.s.) ile ilgili hadisleri, onun özellikleri ve vasıflarını belirli bir düzen içerisinde ve sistematik bölümler hâlinde toplamıştır.
Gencî, kitabının mukaddimesinde Mehdeviyet inancının Şiî bir düşünce olduğu yönündeki iddiaları reddetmek ve bunun genel bir İslâmî inanç olduğunu göstermek amacıyla önemli bir açıklama yapar. Bu eserde yalnızca Ehl-i Sünnet kanallarından rivayet edilen hadisleri naklettiğini, özellikle Şiî rivayetlerini zikretmekten kaçındığını belirtir.
Müellif, toplam yetmiş hadisi yirmi beş bölüm hâlinde düzenlemiş ve Hz. Mehdi (a.s.) ile ilgili bazı ayrıntılı meselelere de değinmiştir.
Dikkat çekici olan nokta şudur ki, Ehl-i Sünnet âlimlerinin çoğu Hz. Mehdi’nin (a.f.) doğumunu kabul etmezken, Gencî kitabının son bölümüne şu başlığı vermiştir: “Hz. Mehdi’nin hayatta kalmasının mümkün olduğuna dair deliller” (Fî’d-Delâleti Alâ Cevâzi Bekâi’l-Mehdî Hayyen)
Bu durum, onun yalnızca Hz. Mehdi’nin (a.f.) doğumunu kabul etmekle kalmadığını aynı zamanda uzun ömürlü olması konusundaki bütün itiraz ve uzak görmeleri de geçersiz saydığını göstermektedir.
İkdü’d-Dürer fî Ahbâri’l-Muntazar
Bu eser, Yûsuf b. Yahyâ b. Ali b. Abdülazîz el-Makdisî eş-Şâfiî’ye (ö. 658 h.) aittir.
İkdü’d-Dürer, kapsamlılığı ve geniş içeriği bakımından kendi alanında nadir eserlerden biri olup kendisinden sonra yazılan birçok kitaba önemli bir kaynak teşkil etmiştir.
Müellif, kitabın mukaddimesinde eseri yazma gerekçesini şöyle açıklar:
“Zamanın bozulması, insanların karşılaştığı sıkıntı ve musibetler, toplumun ıslahından ümit kesilmesi ve insanlar arasındaki kin ve düşmanlıklar kıyamete kadar devam etmeyecektir. Bu sorunların ortadan kalkması, Mehdi’nin zuhuru ve kıyamı ile gerçekleşecektir… Ancak bazıları bu meseleyi tamamen reddetmekte, bazıları ise İsa’dan başka bir Mehdi’nin bulunmadığını sanmaktadır.”
Müellif, bu iki görüşü ayrıntılı şekilde eleştirerek reddeder ve yeterli delillerle bunların kabul edilemez olduğunu ortaya koyar. Daha sonra Hz. Mehdi (a.f.) ile ilgili hadisleri senetlerini zikretmeden nakleder; ancak rivayetlerin alındığı temel kaynakları belirtir.
Naklettiği hadislerin çoğunda rivayetlerin sahih veya zayıf oluşu hakkında değerlendirme yapmaz; yalnızca onları aktarmakla yetinir.
Müellif, dikkat çekici bir mukaddimeden sonra Mehdeviyet konularını on iki bölüm hâlinde düzenlemiştir.
el-ʿUrfü’l-Verdî fî Ahbâri’l-Mehdî (a.s.)
Bu eser, Celâleddîn Abdurrahman b. Ebî Bekir es-Süyûtî’ye (ö. 911 h.) aittir.
Süyûtî, Hz. Mehdi (a.s.) ile ilgili hadisleri bu kitapta geniş ve kapsamlı bir şekilde toplamıştır. Eser, er-Resâilü’l-Aşr adlı risaleler mecmuası içerisinde ve daha büyük bir külliyat olan el-Hâvî li’l-Fetâvâ içinde yayımlanmıştır.
Süyûtî, risalenin başında şöyle demektedir: “Bu, Mehdi hakkında nakledilen hadis ve eserleri topladığım bir bölümdür. Hâfız Ebû Nuaym’ın zikrettiği kırk hadisi özetleyerek aktardım; onun zikretmediklerini de ekledim ve bunları (ك) harfiyle işaretledim.”
el-Burhân fî Alâmâti Mehdiyyi Âhiri’z-Zamân
Bu eser, Hz. Mehdi (a.f.) hakkında yazılmış kapsamlı hadis kitaplarından biridir.
Kitap, Alâüddin Ali b. Hüsâmeddin, meşhur adıyla Müttakî Hindî (ö. 975 h.) tarafından kaleme alınmış olup içerisinde 270’ten fazla hadis yer almaktadır.
Bu eser, Hz. Mehdi’nin (a.f.) zuhuru, özellikleri, yardımcıları, kıyamı ve ahir zaman olaylarıyla ilgili çok sayıda rivayeti bir araya getiren önemli kaynaklardan biri kabul edilmektedir.
Devam edecektir…
Hudâmurad Selimiyân’ın “Mehdeviyet Dersnamesi” adlı eserinden bazı küçük değişikliklerle aktarılmıştır.
yorumunuz